Cool-Cat-Cute-High-Quality-Photo

Kedi, köpek, kuş farketmez, hepsi birbirinden değerli, hepsi evlerimizdeki dostlarımız, canlarımız… Kimimizin evlâdı yerine geçerler, kimimiz içinse bir sırdaş, arkadaş olur hatta en sevdiklerimizi hatırlatan bir emanet bile olabilirler. Evimizin rengi, neşesidir, huzur kaynağıdır ve bozuk olan morallerimizi bir sevecen bakışlarıyla ya da güzelim ötüşleriyle düzeltebilme yeteneğine sahip sihirbazıdırlar. Can dostlarımızı severiz, sevmekle yetinmeyip sağlıkları için de endişelenmemiz gayet doğaldır. Eminiz, siz değerli okurlarımız içerisinde de böyle can yoldaşları edinenler vardır; hatta şu anda bu yazıyı okurken yanındaki can dostunu huzur içinde okşayanlar ya da halının üzerinde uyuklayışını göz ucuyla sevenler veya diğer odadan gelen neşeli seslerle kulağının pası gidenler olması ihtimal dâhilindedir. Ne güzel ihtimallerdir bunlar, değil mi ama?

Yazımız kedi dostlarımız için. Bu satırların yazarı, kendini bildi bileli bir kedi sever olduğundan, kedilerimizin sağlıkları hakkında siz okurlarımıza bilgilendirici, bilinçlendirici bir şeyler aktarmak bir görevdir ona.

Yakın zamanda hayvansever bir arkadaşımın da başından geçmiş olduğu için bahsetmek istediğim konu “Kedi Enfeksiyöz Peritonitis”, yani FIP. Önemli bir sağlık sorunudur kediler için, yabana atmayın, dikkatlice okuyun derim.

Corona virüs adında bir virüsü duyduysanız bunun bahis konusu rahatsızlığın sorumlusu olduğunu biliyor olabilirsiniz. İnsanlara yönelik önemli bir tehdit olmayan Corona virüs, bizlerde yalnızca boğazda bir gıcıklanmaya sebep olmakta ve birkaç kuru öksürükten sonra da vücutlarımızdan def edebilmekte olduğumuz bir hastalık etkenidir. Fakat kedilerdeki türevi, kedinin vücudundaki bir takım döngülerle de tetiklendiğinde tehlike oluşturabilmektedir. Bu türev, Corona virüsün mutasyon geçirmiş hâli olup, mutasyondan kaynaklı olarak virüsün tehlike yaratma olasılığının yükselmesiyle baş gösterir. Virüs, mutasyonlu hâliyle bile insanlarda herhangi bir sağlık sorunu yaratmaz.

maxresdefault

Temizlik, kedilerimizin bu hastalığa yakalanmamaları için hayatî önem taşımaktadır. Kedinin havadan ya da bulaşık mama kabı veya tuvalet kutusundan bu virüsü kapması işten bile değildir. Mama kapları ve tuvalet kutuları sıklıkla temizlendikten, hasta kedilerle temasından kaçındıktan sonra ev hayvanlarımız için pek bir tehlikeli durum yoktur. Stres yaşamamalarının da önemi vurgulanmakta, duyarlı, nazik ve dikkatli davranmanın evimizdeki ya da sokağımızdaki hayvan dostlarımızın sağlıkları için bile ne kadar önemli olduğu anlaşılmaktadır. Sokaklarımızda kedi evleri, temizliği kolay mama ve su kapları bulundurmanın bu hastalığın yayılmasının önlenmesinde çok etkili olduğu bilinmektedir. Hava yoluyla bile bulaşan iyi huylu Corona virüsün kedilerimizin vücutlarında ölümcül hâle dönüşmemesi için bağışıklığı güçlü, iyi besili sokak hayvanlarının varlığı önemlidir. Hani denir ya, “Bir mahallede kedi ve köpekler sağlıklıysa o mahalle insanından korkmayın.” diye. İşte bizlerin de huzurlu ve mutlu olabilmesi, can dostlarımızın sağlığıyla bağlantılıdır. Sokakta ya da evde, kedilerimizi ve köpeklerimizi iyi besleyelim, sevelim. Sevmiyorsak da en azından zarar vermeyelim.

Tıbbi adıyla “Kedi Enfeksiyoz Peritonitis” (FIP) olan hastalığın mutant Corona virüs ile geliştiğini öğrenmiş olduk. Ayrıca bu virüsün yol açtığı FIP’in iki farklı tipi olduğunu da belirtelim. Bu tiplerde görülen belirtilere de değindikten sonra sizlere hastalığın tedavisinde ümit veren gelişmelerden bir tanesini anlatacağız ki veterinerinize gittiğinizde bu bilgiler ışığında tedavi olanaklarını araştırabilesiniz.

FIP’in iki biçimi bulunmakta: Islak ve kuru. İki tip de ölümcül olmakla beraber, ıslak tip daha yaygın ortaya çıkmaktadır ve daha hızlı seyreder. Karın veya göğüs bölgesinde sıvı birikimi ile kendini gösterir ve hayvanın nefes alış verişini zorlaştırır. Eşlik eden belirtiler iştahsızlık, ateş, kilo kaybı, depresyon ve ishaldir.

Kuru tip FIP için de belirtiler arasında aynıları bulunur fakat karın ya da göğüste sıvı birikimi olmaz. Kuru FIP hastalığı kedide göz merceği sorunları ve sinirsel işaretler verir. Örneğin kedi ayakta durmakta, yürümekte zorlanabilir, zaman içinde felce uğrayabilir. Görüş kaybı da bu tip hastalığın sonuçlarındandır.

norwegian-forest-cat

Şimdi kedilerimizde bütün bunlara sebep olan bu mutant virüs üzerinde 30 yıldan fazla süredir çalışmış bulunan bilim insanlarının sözlerine kulak verelim ve bir çeviri haberle siz okuyucularımıza hem bu alanda önemli bir gelişmeyi aktarmış olalım hem de kedisever, hayvanseverlere can dostları sevimli kedileri için iyi bir haber vermiş olalım.

Dilerim bir gün gelsin ve kedilerimiz için böyle bir hastalık hiç görülmemişçesine ortadan kaldırılmış olsun.

Ölümcül Kedi Virüsüne Karşı Bir Umut Sunan Keşif

Zararsız bir virüsü ölümcül hâle çeviren nedir? Kediler arasında bulaşıcı olan en ölümcül hastalığın sebebini Cornell Üniversitesi bilimcileri artık biliyor.

Gary_CoV_IHC

Bağırsak hücrelerine (gri alanlar) bulaşmış Corona virüs bölgeleri (kırmızı alanlar)

Dünyadaki en geniş FIP örnekleri koleksiyonu üzerinden yapılan çalışmalarda, ölümcül mutasyonun sebebini anlamak için 30 yıllık mücadelenin sonucu alınmış bulunmakta. Takvimler Temmuz 2013’ü gösterdiğinde, FIP’in tespitini, aşısını ve tedavisini sağlayacak yönde geliştirilebilecek bulgularını tüm bilim ve kediseverler dünyasıyla paylaştılar.

Etkili ve genellikle öldürücü olan FIP, kedilere özgü Corona virüsün mutant hâlinin yol açtığı bir hastalık. Aslında yaygın ve çoğunlukla da iyi huylu olan bir bağırsak mukozası virüsü olan Corona virüs, mutasyon geçirip kötü huylu FIPV virüsü oluyor. Yine Cornell Üniversitesi’ndeki bir veteriner tarafından 1963’te tanımlanan bu mutant virüs, bağırsak hücrelerinden akyuvarlara (diğer adıyla makrofajlara) ulaşıyor.

Vücut içerisindeki dolaşımı sonrasında, kedilerin çoğunu haftalar içinde öldürüyor. Yavru kediler özellikle hassaslar, barınaklarda ve kedilere özgü bakımevlerinde bulaşıcılığıysa daha fazla. Şu anki testler yaygın bulunan iyi huylu Corona virüs ile öldürücü mutant virüsünü ayırt edememekte ve etkili bir aşısı ya da tedavi süreci de maalesef yok (makale yayın tarihi 2013 ç.n.).

NewVirusPic6-25

Ölümcül FIPV virüsünün bulaştığı akyuvarlar (makrofajlar) yeşil renkte görülüyor. Makrofajın çekirdeği mavi renkte parlıyor.

“FIP, kedilerini çok seven, yavrulamalarını isteyen aileler ve bu hastalığa karşı ellerinde hiçbir çare bulunmayan veterinerler için üzücü bir hastalık.” diyor Gary Wittaker. Kendisi Cornell Üniversitesi Veterinerlik bölümünde profesör ve 30 yıldır bu konuda emek veren ekibin başındaki isim. “Virüsün genetiğini incelediğimizde, laboratuvarımız yaygın ve iyi huylu olan Corona virüsten, mutasyon geçirip ölümcül FIPV virüsüne dönüşümün sebebini tam olarak bulmuş durumda. Bu bilgi, kedileri bu yıkıcı hastalıktan korumak adına geliştirilebilecek öncü testlerin, aşıların ve tedavilerin habercisi konumunda.”

Bilim insanları bu mutasyon üzerinde son 30 yıldır çalışmakta ve “Mücadelemizin zorluğunun bir kısmı, araştırmamızın büyüklüğü.” diyor Whittaker. Corona virüsleri de, grip virüsleri gibi çok sıklıkla değişen genlere sahip. Bu hızlı değişen RNA temelli virüsler, kendi kendilerini çoğaltırken kodlamada sık sık hata yaparlar ve bu da onların hızla mutasyon geçirmelerine neden olur. Bu yüzden aşı ve tedavi geliştirme çalışmalarının önü tıkanır. Çalışmalar yeniden planlanmak zorunda kalınır.

“Bu virüsler son derece sık mutasyon geçirdiklerinden, aynı kedinin aynı dokusundaki aynı virüs örneklerinde bile tutarsızlıklara rastlayabilmekteyiz. FIPV oluşumunu ortaya çıkaran etkenleri eleyerek doğru sonuca ulaşmak, samanlıkta iğne aramak gibiydi.” diye de belirtiyor Whittaker.

Böylelikle çalışmalarının yönünü geleneksel kuş bakışı biçiminden alıp farklı tarafa çeviren bilim insanı, virüsün özel işlevsel bir bölümüne odaklanmayı seçmiş. Corona virüs kürecikleri, yüzeylerinde dikensi taç proteinleri ile bezenmiş olup, bu proteinlerin konakçı hücredeki balta benzeri proteazlarla kesilmeleriyle harekete geçen bir mekanizmaya sahip. Yaygın iyi huylu Corona virüsü, yerleştiği bağırsak hücrelerine özgü proteazları tercih ediyor. Ölümcül FIPV virüsü ise makrofajları istila ettiği için, Whittaker işte bu noktada virüsteki proteinlerin makrofaj proteinlerini tercih edecek yönde yapı değişikliği geçirdiğinden şüphelenmiş.

coronavirus6-21

Corona virüs yapısının modeli. Virüsün gövdesi taç benzeri, dikensi proteinler (kırmızı) ile çevrili. Bu proteinler doğru proteazla kesildiklerinde virüs harekete geçiyor.

Son teknoloji biyokimyasal analiz yöntemleri ve geleneksel genomik karşılaştırma analizi yapılarak, proteazların dikensi proteinleri kestiği kısma odaklanılmış. Cornell’in patoloji merkezinden -profesör Gerald Duhamel’in de yardımlarıyla-, veterinerlerden ve hayvan sahiplerinden bağışlarla oluşturulan ve yüzlerce örneğin biriktirildiği devasa Corona virüs koleksiyonunun da çalışmanın başarısına katkısı yadsınamaz elbette.

Whittaker

Prof. Whittaker

İyi huylu Corona virüsteki ve öldürücü FIPV virüsündeki aynı bölgeler karşılaştırıldığında dikensi proteinlerin kodlandığı gen bölgelerinde önemli farklılık noktaları keşfedilmiş. Bu mutasyon noktaları, FIPV’nin farklı davranış sergilemesiyle bağlantılar göstermiş.

Whittaker, “Benzeri olmayan bir disiplinlerarası yaklaşım kullanarak, FIP’e dair ilk bilinen moleküler temeli bulduk. Şimdilik bu çalışma, en nihayetinde kedilerdeki FIP hastalığının teşhisi, önlenmesi ve tedavisi konularındaki uygulamaların dünya çapındaki gelişimine kapı aralayacaktır.” diyerek sözlerini noktalandırıyor.

Yorumlar

yorum